Асель Ибадулла
Профиль
Harvard T.H. Chan School of Public Health ғылыми қызметкері, Қытайдың әлеуметтік кәсіпкерлері ТОП-10-ына енген және Mind Matters стартапын негізін қалаған
Асель Ибадулла – Стэнфорд университетінің медициналық технологиялардың тиімділігін модельдеу саласындағы докторантура бағдарламасына қабылданған екі шетелдік студенттің бірі. Ол – оқу мен зерттеу жұмыстарына толық қаржыландыру беретін, жалпы сомасы 350 млн теңгеге баламалы Knight-Hennessy стипендиясын жеңіп алған Қазақстанның алғашқы өкілі. «Көпшілік мен бір жыл ғана дайындалып, оқуға түстім деп ойлайды. Шын мәнінде, бұл – кемінде 10 жылға созылған жүйелі еңбектің нәтижесі», – дейді рейтингке енген Асель.
Асельдің тарихы Шымкенттен басталады. Әкесі металлургия зауытында кран машинисі болып жұмыс істеген, ал анасы мұғалім болған. Дегенмен отбасында академиялық жетістіктерге әрдайым ерекше мән берілген. 7-сыныпқа дейін Асель дәрігер болуды армандаған. Бұл арманға анасының жастық шағында өзі де медицина саласында жұмыс істеуді қалағаны туралы әңгімелері көп әсер еткен.
Асельдің өміріндегі бетбұрыс ол НЗМ-ге оқуға түскен кезде болды. 9-сыныптан кейін басқа оқушылармен бірге Бостонға барып, университеттер жанындағы екі апталық курстарға қатысты. Дәл сол кезде Асель шетелде білім алуды мақсат етті. Алайда ата-анасы 16 жастағы қызын шетелге жіберуге дайын болмады. Сондықтан ол Назарбаев Университетіне «Биологиялық ғылымдар» мамандығына оқуға түсті.
Университетте ол ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысып, өзінің алғашқы стартабы – менталды жағдайларды диагностикалауға арналған цифрлық көмекші Mind Matters жобасын іске қосты. Осы жобаның арқасында Асель Қытайдың әлеуметтік кәсіпкерлері ТОП-10-ына енді. Алайда кейін бұл бағытта әзірге білімі жеткіліксіз екенін түсініп, жобаны саналы түрде уақытша тоқтатты.
Шамамен осы кезеңде клиникалық медицина оның жолы емес екені белгілі болды. Сонымен қатар Асель медицина саласында зерттеуші ретінде жұмыс істегісі келетінін түсінді. Ол Йель университетінің магистратурасына түсіп, этникалық азшылықтардың денсаулығын зерттеді. Зерттеу барысында Қытайдағы қайта тәрбиелеу лагерлеріндегі қазақтардың денсаулығына қатысты мәселелерді қарастырды. Сондай-ақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының жобаларына қатысты.
Қазіргі таңда Асель Гарвард университетінде Health Systems Innovation Lab зертханасында денсаулық сақтау жүйесін реформалау бағытында жұмыс істейді. Оның зерттеу жұмыстарының қатарында медициналық қызметтерге ақы төлеу моделін өзгерту мәселелері де бар.
Ғылыми жұмысымен қатар ол Орталық Азия студенттеріне әлемнің жетекші университеттеріне түсуге көмектесетін Aspire Admissions жобасын дамытып келеді.
«Қазақстанда көптеген жас Гарвардқа немесе Стэнфордқа түсе алмай қалады. Оның себебі олардың қабілеті жетпегендіктен емес, көбіне өз күшіне сенбегендіктен. Біз осыны өзгерткіміз келеді», – деп қорытындылады рейтингке енген Асель.
Басқа профильдер
Куаныш Маден
Киноға арналған постерлер қалай жасалады? Үш дизайнер «Оскар» иегерлері мен қазақстандық фильмдердің постерлерінің идеяларын түсіндіреді «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм постері» номинациясы жоқ. Тіпті 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде болған «Үздік титрлар тізбегі» номинациясы да 1930 жылы алынып тасталған. Сондықтан 2025 жылы біз эксперимент жүргізуді ұйғардық: қазақстандық дизайнерлерге «Оскар-2025» сыйлығына ұсынылған фильмдердің барлық постерлерін ұсынып, олардың ішінен үздіктерін таңдауды сұрадық. Постер жасау — тұтас бір фильмнің әлемін бір ғана визуалды бейне арқылы жеткізу өнері. Сәтті жасалған постер фильм тарихының бір бөлігіне айналып, кинотеатрдан шыққанымыздан кейін де ұзақ уақыт бойы есте қалады. «Менің атым Қожа», «Патруль» және «Shulamah» фильмдерінің постерлерімен жұмыс істеген дизайнер Қуаныш Маденнің айтуынша, оларды жасау процесі көбіне қысқа мерзімде және шектеулі ресурстармен жүзеге асады. «Кейде түсірілім жұмыстары әлдеқашан аяқталғандықтан, постерлерді скриншоттардан құрастыруға тура келеді. Сапаны жақсарту және эффектілерді қосу көп уақытты талап етеді», — дейді ол. «Мерген», «Қара, қара адам» және «1941 жылдың жазы» фильмдеріне постер жасаған Әсем Рамазанова типографиканың рөліне назар аударады: «Қаріп — жай ғана мәтін емес, визуалды стильдің маңызды элементі. Батыстық постерлерде фильмнің көңіл күйін жеткізуге көмектесетін эксперименталды, қолжазба немесе минималистік қаріптерді қолдану үрдісін байқауға болады». «Тараз», «Ёлки 8» және «Жауап бер» фильмдерінің постерлерінің авторы Игорь Юг қазақстандық кино дизайнерлерінің негізгі тәсілі туралы былай дейді: «Көрермен фильмнің жанрын бірден түсініп, оның эмоциясын сезінуі маңызды. Қазақстанда постерлер көбіне танымалдық пен бірден тануға бағытталады: актерлердің ірі портреттері және түсінікті түстік шешімдер қолданылады». Әлемдік киноиндустрияда көптеген детальдары, кадр тереңдігі және әсерлі визуалды тәсілдері бар күрделі композицияларға деген үрдіс жалғасып жатқанда, Қазақстанда қарапайымдылық пен нақтылыққа басымдық беріледі. Ендеше, «Оскар-2025» номинанттарының қай постерлерін қазақстандық дизайнерлер үздік деп бағалады?Киноға арналған постерлер қалай жасалады? Үш дизайнер «Оскар» иегерлері мен қазақстандық фильмдердің постерлерінің идеяларын түсіндіреді «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм постері» номинациясы жоқ. Тіпті 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде болған «Үздік титрлар тізбегі» номинациясы да 1930 жылы алынып тасталған. Сондықтан 2025 жылы біз эксперимент жүргізуді ұйғардық: қазақстандық дизайнерлерге «Оскар-2025» сыйлығына ұсынылған фильмдердің барлық постерлерін ұсынып, олардың ішінен үздіктерін таңдауды сұрадық. Постер жасау — тұтас бір фильмнің әлемін бір ғана визуалды бейне арқылы жеткізу өнері. Сәтті жасалған постер фильм тарихының бір бөлігіне айналып, кинотеатрдан шыққанымыздан кейін де ұзақ уақыт бойы есте қалады. «Менің атым Қожа», «Патруль» және «Shulamah» фильмдерінің постерлерімен жұмыс істеген дизайнер Қуаныш Маденнің айтуынша, оларды жасау процесі көбіне қысқа мерзімде және шектеулі ресурстармен жүзеге асады. «Кейде түсірілім жұмыстары әлдеқашан аяқталғандықтан, постерлерді скриншоттардан құрастыруға тура келеді. Сапаны жақсарту және эффектілерді қосу көп уақытты талап етеді», — дейді ол. «Мерген», «Қара, қара адам» және «1941 жылдың жазы» фильмдеріне постер жасаған Әсем Рамазанова типографиканың рөліне назар аударады: «Қаріп — жай ғана мәтін емес, визуалды стильдің маңызды элементі. Батыстық постерлерде фильмнің көңіл күйін жеткізуге көмектесетін эксперименталды, қолжазба немесе минималистік қаріптерді қолдану үрдісін байқауға болады». «Тараз», «Ёлки 8» және «Жауап бер» фильмдерінің постерлерінің авторы Игорь Юг қазақстандық кино дизайнерлерінің негізгі тәсілі туралы былай дейді: «Көрермен фильмнің жанрын бірден түсініп, оның эмоциясын сезінуі маңызды. Қазақстанда постерлер көбіне танымалдық пен бірден тануға бағытталады: актерлердің ірі портреттері және түсінікті түстік шешімдер қолданылады». Әлемдік киноиндустрияда көптеген детальдары, кадр тереңдігі және әсерлі визуалды тәсілдері бар күрделі композицияларға деген үрдіс жалғасып жатқанда, Қазақстанда қарапайымдылық пен нақтылыққа басымдық беріледі.
Профильді оқу
Камила Сакен
Мектептердегі жоғары тәуекел тобындағы жасөспірімдерді жасанды интеллект көмегімен анықтауға және оқушыларға психологиялық әрі академиялық қолдауды автоматтандыруға көмектесетін қазақстандық WeGlobal AI EDTECH стартапының негізін қалаушысы. Жоба Қазақстанның барлық өңіріндегі мектептерге енгізіліп, болашақта Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка (MENA) нарығына шығуды көздейді. Біз мектептен де көп нәрсені көреміз: жасанды интеллект тәуекел тобындағы жасөспірімдерді анықтауға қалай көмектеседі? Digital Bridge 2025 форумында Astana Hub Battle байқауының финалында Қазақстанда әзірленген WeGlobal AI платформасы таныстырылды. Платформа мектеп оқушыларына психологиялық және академиялық қолдауды біріктіріп, депрессия немесе дағдарыстық жағдайдағы жасөспірімдерді дер кезінде анықтауға көмектеседі. Жобаның негізін қалаушылардың бірі Камила Сәкеннің айтуынша, стартаптың идеясы нақты жағдайдан кейін пайда болған. Шағын мектептердің бірінде 15 жастағы Аружан есімді оқушы сырттай қатарластарынан еш ерекшеленбеген. Алайда ол терең депрессиядан зардап шегіп, тіпті суицид жасауға әрекеттенген. Бұл туралы мұғалімдер де, мектеп психологы да білмеген. Себебі көптеген білім беру ұйымдарындағыдай, психолог бір уақытта жүздеген оқушымен жұмыс істейді. Мәселе платформа іске қосылғаннан кейін ғана анықталған. Мектеп психологы алаңдататын белгілерді байқап, қызды әңгімеге шақырған. Әңгіме барысында оның білегінде тыртықтар бар екенін анықтаған. «Біз жұмыс істейтін бір ғана ауданда жүйе мектептер тіпті күдіктенбеген терең депрессияға шалдыққан 539 оқушыны анықтады», — деді Камила. WeGlobal AI платформасы қарапайым принцип бойынша жұмыс істейді: мектеп платформаға қосылғаннан кейін оқушылар мобильді қосымша алады. Онда олар психологиялық тесттерден өтіп, білім беру жоспарларымен және академиялық қиындықтарымен бөліседі. Жүйе жиналған деректерді талдап, педагогтарға арналған ұсыныстар қалыптастырады. Осы арқылы қосымша қолдауды қажет ететін оқушыларды анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар қағазбастылықтың басым бөлігі автоматтандырылады. Стартаптың академиялық бағыты аясында оқушыларға қосымша білім беру өнімдері де ұсынылады: ағылшын тілі курстары, университетке түсуге және SAT емтиханына дайындық бағдарламалары. Дәл осы қосымша өнімдерді ұсыну механизмі жобаның негізгі бизнес-модельдерінің біріне айналды. Стартаптың мәліметінше, қазіргі таңда WeGlobal AI-дың жеке онлайн мектебі айына шамамен 330 мың доллар табыс әкеледі. Ал Алматыда платформаға жазылған мектептер үшін жақында өткізілген офлайн іс-шара қосымша 42 мың доллар табыс әкеліп, 22% конверсия көрсеткен. 2023 жылдың соңынан бері жұмыс істеп келе жатқан стартап өз жұмысын Қазақстаннан бастады. Бір жылдың ішінде клиент мектептердің саны 8-ден 800-ге дейін өскен. Команданың келесі мақсаты — MENA (Таяу Шығыс және Солтүстік Африка) аймағына шығу. Бұл нарықтың әлеуеті 2 миллиард долларға бағаланады. «Біздің мақсатымыз — тәуекел тобындағы балаларды анықтаумен ғана шектелмей, жасөспірімдерге психологиялық әл-ауқаты мен академиялық дамуы үшін қажетті құралдарды ұсынатын тұтас қолдау экожүйесін құру», — деп қосты Камила.
Профильді оқу
Диас Кожантаев
Warner Bros. Discovery компаниясының креативті продюсері. Ол Max және Eurosport платформаларына арналған вирустық бейне-контент жасайды. 2025 жылы оның үш жобасы GEMA Awards сыйлығына номинация алды. Сонымен қатар ол актерлік бағытта да жұмыс істеп, «Dune: Part Two» фильмінің түсіріліміне қатысқан.
Профильді оқуКелесі профильдің пайда болуына көмектесіңіз
Менторлық, chapter кездесулері және грант бағдарламалары — осындай жолды келесі буын үшін қолжетімді ететін нәрсе.