Альмухамед Амитов
Профиль
Студенттер Альмухамед Амитов пен Алимжан Касабаев қатерлі ісікті 7 минутта анықтай алатын нейрожелі жасағандарын мәлімдеді. Әзірлеушілердің бірі өз жобасы туралы NUR.KZ тілшісіне айтып берді.
Алимжан Касабаев Ұлыбританиядағы University of Warwick университетінде магистратурада оқиды, ал Альмухамед Амитов — КБТУ студенті. Стартап идеясын оларға кездейсоқ жағдай ұсынды. Би инженериясы мамандығында білім алып жүрген Алимжан профессордан компьютерлік томографияның суретін және «Қызықты бір нәрсе жасап көр» деген тапсырма алған. Осыдан кейінгі миға шабуыл мен ғылыми қызығушылық жастарды қатерлі ісікті анықтауға арналған нейрожелі жасауға алып келді.
«Біз КТ-сканерлеу процесін үш аптадан жеті минутқа дейін жылдамдатамыз: дәрігер веб-платформаға КТ-сканды жүктейді, ал нейрожелі оны жеті минут ішінде талдап, нәтиже береді. Біз салыстырып көрдік: орташа онколог КТ-сканды қолмен талдауға 2–3 апта жұмсауы мүмкін, ал біз бұл процесті жеті минутқа дейін қысқартамыз», — дейді Альмухамед Амитов.
Жобаны әзірлеушілер КТ-сканды жүйеге жүктеп, нейрожеліні «үйретеді». Олар КТ-ның әр қабатын көрсетіп, ісіктің нақты қай жерде орналасқанын және оның қанша пайыз аумақты қамтитынын белгілейді.
«Бастапқыда ауруханалармен ынтымақтастығымыз болмаған кезде ашық деректермен жұмыс істедік. Бірақ онда небәрі 200 пациенттің деректері болды, ал нейрожелі үшін бұл өте аз. Қазірдің өзінде алты ауруханамен келісіміміз бар, бірақ бізге әлі де деректер жетіспейді.
Біз нейрожеліні ашық дереккөздердегі КТ-скандар арқылы оқыттық. IT Fest және NURIS байқауларында жеңіске жеткеннен кейін бізге бірден алты клиника хабарласты. Қазір нейрожеліні отандық деректер негізінде оқытып жатырмыз. Осы алты клиника әзірлемемізді пилоттық жоба ретінде сынап көргісі келеді», — дейді Альмухамед Амитов.
Қазір, әзірлеушілердің айтуынша, нейрожелі бауырдағы көлемі 0,1 мм-ден басталатын ісіктерді анықтай алады. Наурыз айына дейін студенттер оны асқазан-ішек жолындағы онкологиялық аурулардың барлық түрімен жұмыс істеуге үйретуді жоспарлаған. Бұл талапты олармен жұмыс істеп жатқан алты клиника қойған.
Ал кейін нейрожелі адам ағзасының барлық бөліктерімен жұмыс істей алады деп сендіреді студенттер.
«Заңнамалық және техникалық талаптар өте көп. Қазір осы мәселемен жұмыс істеп жатырмыз: күн сайын заңгерлермен сөйлесіп, бұл сұрақтарды шешуге тырысамыз. Сонымен қатар патент пен лицензия рәсімдеп жатырмыз. Бізге талаптардың тізімін жіберді. Барлық талаптарды толық орындау үшін шамамен 1–2 жыл қажет болады», — дейді Альмухамед.
Альмухамед пен Алимжаннан бөлек, командада қазір тағы төрт әзірлеуші — қазақстандық студенттер — және үш онколог бар.
Бастапқыда жастар пациенттің өзі КТ-сканын жүктеп, онкологиялық аурудың бар-жоғын тексере алатын қосымша жасауды жоспарлаған. Алайда әзірге бұл идеядан бас тартты.
«Талаптар мен заңнаманы зерттегеннен кейін мұндай медициналық құралды адамдарға өздігінен пайдалануға беру дұрыс емес деген шешімге келдік. Себебі олар нәтижелерді қате түсіндіруі мүмкін. Мұндай талдаумен тек дәрігер айналысуы керек. Дегенмен, заңнамаға қарай бұл мәселені әлі де қарастырып жатырмыз», — дейді Альмухамед.
Қазір нейрожелі тек КТ нәтижелерімен жұмыс істейді. Алайда жақын арада жастар оны МРТ, қан талдауы, ДНҚ және хромосома деректерін талдауға да «үйретуді» жоспарлап отыр.
Дәрігер пациенттің профилін жасап, барлық осы деректерді жүйеге жүктейді. Жобаны әзірлеушілердің айтуынша, мұндай жағдайда нейрожелі адамның онкологиялық ауруларға бейімділігін де анықтай алады.
Бұл әзірлеме туралы NUR.KZ тілшісі РСК брифингінде онкологтарға сұрақ қойды. Алматы онкологиялық орталығының онкогинекология бөлімінің меңгерушісі Райхан Болатбекова қатерлі ісікті ерте кезеңде анықтай алатын жоба туралы білетіндерін айтты.
«IT саласындағы мамандарымызға сәттілік тілейміз және мұндай әзірлемелерімен құттықтаймыз. Бірақ бұл әлі жоба. Менің ойымша, ол толыққанды дайын емес және әлі жаппай қолданысқа шыққан жоқ», — деді Райхан Болатбекова.
Бұған дейін Үкімет отырысында Ғылым министрі Саясат Нұрбек Қазақстанда әлемде баламасы жоқ қатерлі ісікке қарсы препарат әзірленіп жатқанын мәлімдеген болатын. Сондай-ақ Нұрбек препаратты келесі жылдың ішінде нарыққа шығаруды жоспарлап отырғандарын айтқан.
Басқа профильдер
Куаныш Маден
Киноға арналған постерлер қалай жасалады? Үш дизайнер «Оскар» иегерлері мен қазақстандық фильмдердің постерлерінің идеяларын түсіндіреді «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм постері» номинациясы жоқ. Тіпті 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде болған «Үздік титрлар тізбегі» номинациясы да 1930 жылы алынып тасталған. Сондықтан 2025 жылы біз эксперимент жүргізуді ұйғардық: қазақстандық дизайнерлерге «Оскар-2025» сыйлығына ұсынылған фильмдердің барлық постерлерін ұсынып, олардың ішінен үздіктерін таңдауды сұрадық. Постер жасау — тұтас бір фильмнің әлемін бір ғана визуалды бейне арқылы жеткізу өнері. Сәтті жасалған постер фильм тарихының бір бөлігіне айналып, кинотеатрдан шыққанымыздан кейін де ұзақ уақыт бойы есте қалады. «Менің атым Қожа», «Патруль» және «Shulamah» фильмдерінің постерлерімен жұмыс істеген дизайнер Қуаныш Маденнің айтуынша, оларды жасау процесі көбіне қысқа мерзімде және шектеулі ресурстармен жүзеге асады. «Кейде түсірілім жұмыстары әлдеқашан аяқталғандықтан, постерлерді скриншоттардан құрастыруға тура келеді. Сапаны жақсарту және эффектілерді қосу көп уақытты талап етеді», — дейді ол. «Мерген», «Қара, қара адам» және «1941 жылдың жазы» фильмдеріне постер жасаған Әсем Рамазанова типографиканың рөліне назар аударады: «Қаріп — жай ғана мәтін емес, визуалды стильдің маңызды элементі. Батыстық постерлерде фильмнің көңіл күйін жеткізуге көмектесетін эксперименталды, қолжазба немесе минималистік қаріптерді қолдану үрдісін байқауға болады». «Тараз», «Ёлки 8» және «Жауап бер» фильмдерінің постерлерінің авторы Игорь Юг қазақстандық кино дизайнерлерінің негізгі тәсілі туралы былай дейді: «Көрермен фильмнің жанрын бірден түсініп, оның эмоциясын сезінуі маңызды. Қазақстанда постерлер көбіне танымалдық пен бірден тануға бағытталады: актерлердің ірі портреттері және түсінікті түстік шешімдер қолданылады». Әлемдік киноиндустрияда көптеген детальдары, кадр тереңдігі және әсерлі визуалды тәсілдері бар күрделі композицияларға деген үрдіс жалғасып жатқанда, Қазақстанда қарапайымдылық пен нақтылыққа басымдық беріледі. Ендеше, «Оскар-2025» номинанттарының қай постерлерін қазақстандық дизайнерлер үздік деп бағалады?Киноға арналған постерлер қалай жасалады? Үш дизайнер «Оскар» иегерлері мен қазақстандық фильмдердің постерлерінің идеяларын түсіндіреді «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм постері» номинациясы жоқ. Тіпті 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде болған «Үздік титрлар тізбегі» номинациясы да 1930 жылы алынып тасталған. Сондықтан 2025 жылы біз эксперимент жүргізуді ұйғардық: қазақстандық дизайнерлерге «Оскар-2025» сыйлығына ұсынылған фильмдердің барлық постерлерін ұсынып, олардың ішінен үздіктерін таңдауды сұрадық. Постер жасау — тұтас бір фильмнің әлемін бір ғана визуалды бейне арқылы жеткізу өнері. Сәтті жасалған постер фильм тарихының бір бөлігіне айналып, кинотеатрдан шыққанымыздан кейін де ұзақ уақыт бойы есте қалады. «Менің атым Қожа», «Патруль» және «Shulamah» фильмдерінің постерлерімен жұмыс істеген дизайнер Қуаныш Маденнің айтуынша, оларды жасау процесі көбіне қысқа мерзімде және шектеулі ресурстармен жүзеге асады. «Кейде түсірілім жұмыстары әлдеқашан аяқталғандықтан, постерлерді скриншоттардан құрастыруға тура келеді. Сапаны жақсарту және эффектілерді қосу көп уақытты талап етеді», — дейді ол. «Мерген», «Қара, қара адам» және «1941 жылдың жазы» фильмдеріне постер жасаған Әсем Рамазанова типографиканың рөліне назар аударады: «Қаріп — жай ғана мәтін емес, визуалды стильдің маңызды элементі. Батыстық постерлерде фильмнің көңіл күйін жеткізуге көмектесетін эксперименталды, қолжазба немесе минималистік қаріптерді қолдану үрдісін байқауға болады». «Тараз», «Ёлки 8» және «Жауап бер» фильмдерінің постерлерінің авторы Игорь Юг қазақстандық кино дизайнерлерінің негізгі тәсілі туралы былай дейді: «Көрермен фильмнің жанрын бірден түсініп, оның эмоциясын сезінуі маңызды. Қазақстанда постерлер көбіне танымалдық пен бірден тануға бағытталады: актерлердің ірі портреттері және түсінікті түстік шешімдер қолданылады». Әлемдік киноиндустрияда көптеген детальдары, кадр тереңдігі және әсерлі визуалды тәсілдері бар күрделі композицияларға деген үрдіс жалғасып жатқанда, Қазақстанда қарапайымдылық пен нақтылыққа басымдық беріледі.
Профильді оқу
Камила Сакен
Мектептердегі жоғары тәуекел тобындағы жасөспірімдерді жасанды интеллект көмегімен анықтауға және оқушыларға психологиялық әрі академиялық қолдауды автоматтандыруға көмектесетін қазақстандық WeGlobal AI EDTECH стартапының негізін қалаушысы. Жоба Қазақстанның барлық өңіріндегі мектептерге енгізіліп, болашақта Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка (MENA) нарығына шығуды көздейді. Біз мектептен де көп нәрсені көреміз: жасанды интеллект тәуекел тобындағы жасөспірімдерді анықтауға қалай көмектеседі? Digital Bridge 2025 форумында Astana Hub Battle байқауының финалында Қазақстанда әзірленген WeGlobal AI платформасы таныстырылды. Платформа мектеп оқушыларына психологиялық және академиялық қолдауды біріктіріп, депрессия немесе дағдарыстық жағдайдағы жасөспірімдерді дер кезінде анықтауға көмектеседі. Жобаның негізін қалаушылардың бірі Камила Сәкеннің айтуынша, стартаптың идеясы нақты жағдайдан кейін пайда болған. Шағын мектептердің бірінде 15 жастағы Аружан есімді оқушы сырттай қатарластарынан еш ерекшеленбеген. Алайда ол терең депрессиядан зардап шегіп, тіпті суицид жасауға әрекеттенген. Бұл туралы мұғалімдер де, мектеп психологы да білмеген. Себебі көптеген білім беру ұйымдарындағыдай, психолог бір уақытта жүздеген оқушымен жұмыс істейді. Мәселе платформа іске қосылғаннан кейін ғана анықталған. Мектеп психологы алаңдататын белгілерді байқап, қызды әңгімеге шақырған. Әңгіме барысында оның білегінде тыртықтар бар екенін анықтаған. «Біз жұмыс істейтін бір ғана ауданда жүйе мектептер тіпті күдіктенбеген терең депрессияға шалдыққан 539 оқушыны анықтады», — деді Камила. WeGlobal AI платформасы қарапайым принцип бойынша жұмыс істейді: мектеп платформаға қосылғаннан кейін оқушылар мобильді қосымша алады. Онда олар психологиялық тесттерден өтіп, білім беру жоспарларымен және академиялық қиындықтарымен бөліседі. Жүйе жиналған деректерді талдап, педагогтарға арналған ұсыныстар қалыптастырады. Осы арқылы қосымша қолдауды қажет ететін оқушыларды анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар қағазбастылықтың басым бөлігі автоматтандырылады. Стартаптың академиялық бағыты аясында оқушыларға қосымша білім беру өнімдері де ұсынылады: ағылшын тілі курстары, университетке түсуге және SAT емтиханына дайындық бағдарламалары. Дәл осы қосымша өнімдерді ұсыну механизмі жобаның негізгі бизнес-модельдерінің біріне айналды. Стартаптың мәліметінше, қазіргі таңда WeGlobal AI-дың жеке онлайн мектебі айына шамамен 330 мың доллар табыс әкеледі. Ал Алматыда платформаға жазылған мектептер үшін жақында өткізілген офлайн іс-шара қосымша 42 мың доллар табыс әкеліп, 22% конверсия көрсеткен. 2023 жылдың соңынан бері жұмыс істеп келе жатқан стартап өз жұмысын Қазақстаннан бастады. Бір жылдың ішінде клиент мектептердің саны 8-ден 800-ге дейін өскен. Команданың келесі мақсаты — MENA (Таяу Шығыс және Солтүстік Африка) аймағына шығу. Бұл нарықтың әлеуеті 2 миллиард долларға бағаланады. «Біздің мақсатымыз — тәуекел тобындағы балаларды анықтаумен ғана шектелмей, жасөспірімдерге психологиялық әл-ауқаты мен академиялық дамуы үшін қажетті құралдарды ұсынатын тұтас қолдау экожүйесін құру», — деп қосты Камила.
Профильді оқу
Диас Кожантаев
Warner Bros. Discovery компаниясының креативті продюсері. Ол Max және Eurosport платформаларына арналған вирустық бейне-контент жасайды. 2025 жылы оның үш жобасы GEMA Awards сыйлығына номинация алды. Сонымен қатар ол актерлік бағытта да жұмыс істеп, «Dune: Part Two» фильмінің түсіріліміне қатысқан.
Профильді оқуКелесі профильдің пайда болуына көмектесіңіз
Менторлық, chapter кездесулері және грант бағдарламалары — осындай жолды келесі буын үшін қолжетімді ететін нәрсе.