Айша Орымбаева
Профиль
Қазақстандық кәсіпкер әрі Element бағдарламалау мектебінің негізін қалаушы. Алғашқы филиалын 20 жасында ашып, Forbes Kazakhstan-ның «30-дан 30-ға дейін» рейтингіне «Білім беру» санатында енді.
Айша Орымбаеваның мектептері Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Шымкент, Павлодар, Орал, Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында жұмыс істейді.
Forbes Kazakhstan-ның «30-дан 30-ға дейін» рейтингіне енген 23 жастағы Айша Орымбаева Тараздағы қарапайым отбасында дүниеге келген: анасы — мектеп мұғалімі, әкесі кәсіпкерлікпен айналысқан. Жергілікті НЗМ-ге (Назарбаев Зияткерлік мектептері) түскеннен кейін Айша бірден Алматыға көшіп, Сүлейман Демирел атындағы университетте оқуын жалғастырып, кейін бағдарламалаумен айналысуды жоспарлады. Алайда бір сәтте ол бағдарламалауды неге бізде бала кезден бастап үйретпейтінін ойлай бастады. Өйткені бұл — болашағы зор сала.
Бұл ой Айшаға ұзақ уақыт тыныштық бермеді. СДУ-дағы оқуын үшінші курсқа жеткізгенде, ол өзінің жеке бағдарламалау мектебі — Element-ті ашуға шешім қабылдады. Тым батыл жоспар ма? Бүгінде осы атаумен жұмыс істейтін мектептер Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Шымкент, Павлодар, Орал, Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында бар. Пандемияға дейінгі кезеңде оларда шамамен 500 студент білім алды, ал әр мектептің ай сайынғы табысы 750 мыңнан 2 млн теңгеге дейін болды. Пандемия салдарынан айналым шамамен үш есеге төмендеп, офлайн мектептердің қазіргі бизнес-моделі сөзсіз өзгеруі керек екені анық болды.
Тәжірибені меңгеру
Университетте оқып жүрген кезінде Айша үш ай бойы Love to Code бағдарламалау мектебінде қосымша жұмыс істеді. Сол жерде осындай мектептерде қолданылатын білім беру әдістемелерін зерттеді. Сонымен қатар, Element-ті құру кезінде НЗМ-де алған тәжірибесі де көп көмектесті — Айша Кембридждік оқыту әдістемесінің сенімді жақтаушысы.
Осы біліммен қаруланған 2017 жылдың қазан айында 20 жастағы Айша өз ЖШС-ін тіркеп, жобаны ресми іске қосуға дайын болу үшін оқу-әдістемелік базаны қалыптастыра бастады.
2018 жылдың ақпанында жоба іс жүзінде жұмысын бастады.
«Алғашқы клиенттерім екі қыз болды, оларға демалыс күндері сабақ бердім. Әр апта сайын оқушылардың саны екі есе өсіп отырды — мұның бәрі Instagram-дағы жарнаманың арқасында. Ол кезде ата-аналар бағдарламалау мектептері туралы аса хабардар емес еді, сондықтан оларды Element-тің ұсынысы қызықтырды. Бірнеше айдан кейін студенттер саны 40 адамға жетіп, өз кеңсемізді жалға ала бастадық», — деп еске алады Айша.
Алғашқы кезде сабақтарды Айшаның өзі жүргізді, кейін оған университеттегі курстастары қосылды.
Сол жылдың қыркүйегінде Айша әлеуметтік желілердегі әлеуетті клиенттерді қамтуды арттыру үшін SMM саласындағы білімін жетілдіруге шешім қабылдап, арнайы курстарға барды. Курстың әр қатысушысы өз жобасы және оны қалай дамытуды жоспарлап отырғаны туралы айтып берді. Айшаның Element туралы әңгімесінен кейін залда отырған әйелдердің бірі жобаға қызығушылық танытты. Сабақ аяқталған соң ол Айшаға келіп, Павлодарда осындай мектеп ашқысы келетінін сұрады.
Айша көп ойланбастан:
«Мүмкін, франшизаны сатып аларсыз? Өйткені Павлодарда менің таныстарым жоқ әрі мектеп ашу үшін ол жаққа барып келуге мүмкіндігім болмады», — деп ұсыныс жасады.
«Ол кезде франчайзинг саласында ешқандай тәжірибем болған жоқ. Қалай сату керек екенін де, қандай шарттар ұсыну керектігін де білмедім», — деп күледі Айша.
Ол жаңа танысын Алматыдағы кеңсесіне шақырып, мектепті көрсетіп, бизнес-модель туралы айтып берді. Нәтижесінде тараптар келісіп, 2 млн теңгеге алғашқы франшиза Павлодарға сатылды.
«Біраз уақыт өткеннен кейін ғана мені үлкен жұмыс күтіп тұрғанын түсіндім — заңгерлер мен франчайзинг бойынша мамандарды тарту, жобаны толық қаптамаға келтіру, іске қосу жұмыстарын ұйымдастыру қажет болды», — дейді Айша.
Оның айтуынша, ол ешқашан ешкімді франшиза сатып алуға үгіттемеген. Негізгі фактор — адамдардың негізін қалаушының балалар арасында бағдарламалауды танымал ету идеясына шын берілгенін сезінуі.
«Мысалы, Ақтөбедегі серіктесім бұл жобаға жалпы менің өзіме байланысты келгенін айтады. Бірақ бизнес-модельдің өзіне қызыққан адамдар да болды», — дейді Айша.
Екі жыл ішінде Қазақстанның әртүрлі қалаларына тоғыз франшиза сатылды.
Онлайнға көшу
Қазір Element мектептерінде білім алатын студенттер саны жаздағы көрсеткіштен әлдеқайда аз.
«Шымкент, Орал және Павлодардағы мектептеріміз пандемия жағдайының тұрақсыздығына байланысты келесі жылға дейін жабылды», — дейді Айша. — «Оған қоса, теңге девальвацияға ұшырап, халықтың сатып алу қабілеті төмендеді. Клиенттер: “Біз оқығымыз келеді, бірақ бәрі аяқталғаннан кейін, кейінірек оқимыз”, — деп айта бастады».
Әрине, франшиза сату да уақытша тоқтатылды.
«Бұл, соның ішінде, қазір біз толығымен онлайн форматқа көшіп жатқанымызбен байланысты. Бүкіл командамыз осы бағытқа жұмылдырылған. Біз бизнес-модельді өзгерткіміз келеді. Біріншіден, бұған пандемия себеп болды, екіншіден, біз қазіргі трендтен қалғымыз келмейді. Ал бизнес тұрғысынан қарағанда, бұл Қазақстан аумағында ғана емес, басқа елдерде де масштабталуға мүмкіндік беретін жақсы құрал», — деп түсіндіреді Айша.
Бизнесті біртіндеп қалпына келтіру үшін Element мектептері клиенттеріне таңдау ұсынады: мүмкіндік болса, офлайн форматта қалу немесе онлайн оқуға көшу. Айшаның айтуынша, сол жылы ол Алматыдағы офлайн мектепті жауып, толықтай онлайн форматқа көшуге шоғырлануды жоспарлаған, ал франчайзи-серіктестері 2021 жылдан бастап Алматыда жаңа мектеп ашуды көздеген.
Element командасының бұған дейін білім беру процестерін автоматтандырумен және жеке онлайн-платформасын құрумен айналысуы да бекер емес.
Балалардың өздері жасайтын софт
«Біздің балалар ойын ойнамайды, оларды өздері жасайды» — Element онлайн-платформасының басты бетінде үлкен әріптермен жазылған ұран.
Қазақстандық балалар IT саласында қажетті дағдыларды меңгеріп, кейін халықаралық еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болуы үшін арнайы платформа құру — Айшаның айтуынша, оның негізгі миссиясы.
Мұндай платформада оқу балаға информатика бойынша базалық білім алып қана қоймай, математика мен ағылшын тіліндегі білімін кеңейтуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар оқытушылар оқушыларға университетке түсу үшін жобалардан портфолио дайындауға көмектеседі.
Онлайн Element мектебінде барлығы тоғыз оқу пакеті ұсынылады. Ең кішкентай, бес пен жеті жас аралығындағы оқушыларға LightBot арқылы бағдарламалау үйретіледі. Алтыдан 15 жасқа дейінгі балалар робототехниканы зерттеп, Scratch визуалды бағдарламалау тілі арқылы ойындар жасайды, Minecraft-та бағдарламалайды, сондай-ақ Codemonkey платформасында логика мен математиканы дамытуға арналған 400-ден астам тапсырманыорындайды.
Жасы үлкен оқушылар Python және JavaScript тілдерін үйренеді, сайттар мен Android қосымшаларын жасайды. Әр оқушының жеке аккаунты мен жеке оқу бағдарламасы бар, ал оқытушы кез келген сұраққа жауап береді.
Element платформасының басты ерекшеліктерінің бірі — оқу процесінің геймификация технологиясына негізделуі, яғни ойын әдістерін ойынға арналмаған жағдайларда қолдану. Геймификацияда тапсырмалар қою, кері байланыс, деңгейлер мен шығармашылық сияқты ойын элементтері пайдаланылады.
Тәжірибе бұл тәсілдің білім беру процесінің тиімділігін айтарлықтай арттыратынын көрсетті. Мысалы, әр аяқталған курс үшін оқушылар ұпай алады, ал жинаған ұпайлары үшін ішкі валюта — «террабакс» беріледі. Оны кейін пайдалы ойыншықтар немесе тіпті гаджеттер сатып алуға жұмсауға болады.
Басқа профильдер
Куаныш Маден
Киноға арналған постерлер қалай жасалады? Үш дизайнер «Оскар» иегерлері мен қазақстандық фильмдердің постерлерінің идеяларын түсіндіреді «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм постері» номинациясы жоқ. Тіпті 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде болған «Үздік титрлар тізбегі» номинациясы да 1930 жылы алынып тасталған. Сондықтан 2025 жылы біз эксперимент жүргізуді ұйғардық: қазақстандық дизайнерлерге «Оскар-2025» сыйлығына ұсынылған фильмдердің барлық постерлерін ұсынып, олардың ішінен үздіктерін таңдауды сұрадық. Постер жасау — тұтас бір фильмнің әлемін бір ғана визуалды бейне арқылы жеткізу өнері. Сәтті жасалған постер фильм тарихының бір бөлігіне айналып, кинотеатрдан шыққанымыздан кейін де ұзақ уақыт бойы есте қалады. «Менің атым Қожа», «Патруль» және «Shulamah» фильмдерінің постерлерімен жұмыс істеген дизайнер Қуаныш Маденнің айтуынша, оларды жасау процесі көбіне қысқа мерзімде және шектеулі ресурстармен жүзеге асады. «Кейде түсірілім жұмыстары әлдеқашан аяқталғандықтан, постерлерді скриншоттардан құрастыруға тура келеді. Сапаны жақсарту және эффектілерді қосу көп уақытты талап етеді», — дейді ол. «Мерген», «Қара, қара адам» және «1941 жылдың жазы» фильмдеріне постер жасаған Әсем Рамазанова типографиканың рөліне назар аударады: «Қаріп — жай ғана мәтін емес, визуалды стильдің маңызды элементі. Батыстық постерлерде фильмнің көңіл күйін жеткізуге көмектесетін эксперименталды, қолжазба немесе минималистік қаріптерді қолдану үрдісін байқауға болады». «Тараз», «Ёлки 8» және «Жауап бер» фильмдерінің постерлерінің авторы Игорь Юг қазақстандық кино дизайнерлерінің негізгі тәсілі туралы былай дейді: «Көрермен фильмнің жанрын бірден түсініп, оның эмоциясын сезінуі маңызды. Қазақстанда постерлер көбіне танымалдық пен бірден тануға бағытталады: актерлердің ірі портреттері және түсінікті түстік шешімдер қолданылады». Әлемдік киноиндустрияда көптеген детальдары, кадр тереңдігі және әсерлі визуалды тәсілдері бар күрделі композицияларға деген үрдіс жалғасып жатқанда, Қазақстанда қарапайымдылық пен нақтылыққа басымдық беріледі. Ендеше, «Оскар-2025» номинанттарының қай постерлерін қазақстандық дизайнерлер үздік деп бағалады?Киноға арналған постерлер қалай жасалады? Үш дизайнер «Оскар» иегерлері мен қазақстандық фильмдердің постерлерінің идеяларын түсіндіреді «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм постері» номинациясы жоқ. Тіпті 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде болған «Үздік титрлар тізбегі» номинациясы да 1930 жылы алынып тасталған. Сондықтан 2025 жылы біз эксперимент жүргізуді ұйғардық: қазақстандық дизайнерлерге «Оскар-2025» сыйлығына ұсынылған фильмдердің барлық постерлерін ұсынып, олардың ішінен үздіктерін таңдауды сұрадық. Постер жасау — тұтас бір фильмнің әлемін бір ғана визуалды бейне арқылы жеткізу өнері. Сәтті жасалған постер фильм тарихының бір бөлігіне айналып, кинотеатрдан шыққанымыздан кейін де ұзақ уақыт бойы есте қалады. «Менің атым Қожа», «Патруль» және «Shulamah» фильмдерінің постерлерімен жұмыс істеген дизайнер Қуаныш Маденнің айтуынша, оларды жасау процесі көбіне қысқа мерзімде және шектеулі ресурстармен жүзеге асады. «Кейде түсірілім жұмыстары әлдеқашан аяқталғандықтан, постерлерді скриншоттардан құрастыруға тура келеді. Сапаны жақсарту және эффектілерді қосу көп уақытты талап етеді», — дейді ол. «Мерген», «Қара, қара адам» және «1941 жылдың жазы» фильмдеріне постер жасаған Әсем Рамазанова типографиканың рөліне назар аударады: «Қаріп — жай ғана мәтін емес, визуалды стильдің маңызды элементі. Батыстық постерлерде фильмнің көңіл күйін жеткізуге көмектесетін эксперименталды, қолжазба немесе минималистік қаріптерді қолдану үрдісін байқауға болады». «Тараз», «Ёлки 8» және «Жауап бер» фильмдерінің постерлерінің авторы Игорь Юг қазақстандық кино дизайнерлерінің негізгі тәсілі туралы былай дейді: «Көрермен фильмнің жанрын бірден түсініп, оның эмоциясын сезінуі маңызды. Қазақстанда постерлер көбіне танымалдық пен бірден тануға бағытталады: актерлердің ірі портреттері және түсінікті түстік шешімдер қолданылады». Әлемдік киноиндустрияда көптеген детальдары, кадр тереңдігі және әсерлі визуалды тәсілдері бар күрделі композицияларға деген үрдіс жалғасып жатқанда, Қазақстанда қарапайымдылық пен нақтылыққа басымдық беріледі.
Профильді оқу
Камила Сакен
Мектептердегі жоғары тәуекел тобындағы жасөспірімдерді жасанды интеллект көмегімен анықтауға және оқушыларға психологиялық әрі академиялық қолдауды автоматтандыруға көмектесетін қазақстандық WeGlobal AI EDTECH стартапының негізін қалаушысы. Жоба Қазақстанның барлық өңіріндегі мектептерге енгізіліп, болашақта Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка (MENA) нарығына шығуды көздейді. Біз мектептен де көп нәрсені көреміз: жасанды интеллект тәуекел тобындағы жасөспірімдерді анықтауға қалай көмектеседі? Digital Bridge 2025 форумында Astana Hub Battle байқауының финалында Қазақстанда әзірленген WeGlobal AI платформасы таныстырылды. Платформа мектеп оқушыларына психологиялық және академиялық қолдауды біріктіріп, депрессия немесе дағдарыстық жағдайдағы жасөспірімдерді дер кезінде анықтауға көмектеседі. Жобаның негізін қалаушылардың бірі Камила Сәкеннің айтуынша, стартаптың идеясы нақты жағдайдан кейін пайда болған. Шағын мектептердің бірінде 15 жастағы Аружан есімді оқушы сырттай қатарластарынан еш ерекшеленбеген. Алайда ол терең депрессиядан зардап шегіп, тіпті суицид жасауға әрекеттенген. Бұл туралы мұғалімдер де, мектеп психологы да білмеген. Себебі көптеген білім беру ұйымдарындағыдай, психолог бір уақытта жүздеген оқушымен жұмыс істейді. Мәселе платформа іске қосылғаннан кейін ғана анықталған. Мектеп психологы алаңдататын белгілерді байқап, қызды әңгімеге шақырған. Әңгіме барысында оның білегінде тыртықтар бар екенін анықтаған. «Біз жұмыс істейтін бір ғана ауданда жүйе мектептер тіпті күдіктенбеген терең депрессияға шалдыққан 539 оқушыны анықтады», — деді Камила. WeGlobal AI платформасы қарапайым принцип бойынша жұмыс істейді: мектеп платформаға қосылғаннан кейін оқушылар мобильді қосымша алады. Онда олар психологиялық тесттерден өтіп, білім беру жоспарларымен және академиялық қиындықтарымен бөліседі. Жүйе жиналған деректерді талдап, педагогтарға арналған ұсыныстар қалыптастырады. Осы арқылы қосымша қолдауды қажет ететін оқушыларды анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар қағазбастылықтың басым бөлігі автоматтандырылады. Стартаптың академиялық бағыты аясында оқушыларға қосымша білім беру өнімдері де ұсынылады: ағылшын тілі курстары, университетке түсуге және SAT емтиханына дайындық бағдарламалары. Дәл осы қосымша өнімдерді ұсыну механизмі жобаның негізгі бизнес-модельдерінің біріне айналды. Стартаптың мәліметінше, қазіргі таңда WeGlobal AI-дың жеке онлайн мектебі айына шамамен 330 мың доллар табыс әкеледі. Ал Алматыда платформаға жазылған мектептер үшін жақында өткізілген офлайн іс-шара қосымша 42 мың доллар табыс әкеліп, 22% конверсия көрсеткен. 2023 жылдың соңынан бері жұмыс істеп келе жатқан стартап өз жұмысын Қазақстаннан бастады. Бір жылдың ішінде клиент мектептердің саны 8-ден 800-ге дейін өскен. Команданың келесі мақсаты — MENA (Таяу Шығыс және Солтүстік Африка) аймағына шығу. Бұл нарықтың әлеуеті 2 миллиард долларға бағаланады. «Біздің мақсатымыз — тәуекел тобындағы балаларды анықтаумен ғана шектелмей, жасөспірімдерге психологиялық әл-ауқаты мен академиялық дамуы үшін қажетті құралдарды ұсынатын тұтас қолдау экожүйесін құру», — деп қосты Камила.
Профильді оқу
Диас Кожантаев
Warner Bros. Discovery компаниясының креативті продюсері. Ол Max және Eurosport платформаларына арналған вирустық бейне-контент жасайды. 2025 жылы оның үш жобасы GEMA Awards сыйлығына номинация алды. Сонымен қатар ол актерлік бағытта да жұмыс істеп, «Dune: Part Two» фильмінің түсіріліміне қатысқан.
Профильді оқуКелесі профильдің пайда болуына көмектесіңіз
Менторлық, chapter кездесулері және грант бағдарламалары — осындай жолды келесі буын үшін қолжетімді ететін нәрсе.